Class 10th Sanskrit Model Paper Set A
MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट A
माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश द्वारा आयोजित हाई स्कूल परीक्षा 2026 की तैयारी कर रहे विद्यार्थियों के लिए कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर – सेट A अत्यंत उपयोगी है। यह मॉडल पेपर नवीन परीक्षा पैटर्न एवं ब्लूप्रिंट के आधार पर तैयार किया गया है, जिससे छात्र वास्तविक बोर्ड परीक्षा का अनुभव प्राप्त कर सकें।
📝 मॉडल पेपर सेट A की मुख्य विशेषताएँ
- ✔️ नवीन ब्लूप्रिंट एवं परीक्षा पैटर्न पर आधारित
- ✔️ पूर्ण अंक योजना के अनुसार प्रश्न विभाजन
- ✔️ वस्तुनिष्ठ, लघु उत्तरीय एवं दीर्घ उत्तरीय प्रश्न शामिल
- ✔️ व्याकरण, अपठित गद्यांश, अनुवाद एवं रचनात्मक लेखन पर विशेष फोकस
- ✔️ बोर्ड परीक्षा के लिए उत्कृष्ट अभ्यास सामग्री
📖 महत्वपूर्ण तैयारी बिंदु
- 🔸 संधि, समास, कारक, धातुरूप, शब्दरूप का नियमित अभ्यास करें।
- 🔸 पाठ्यपुस्तक के गद्य एवं पद्य भाग को ध्यानपूर्वक पढ़ें।
- 🔸 संस्कृत से हिन्दी एवं हिन्दी से संस्कृत अनुवाद का अभ्यास करें।
- 🔸 पूर्व वर्ष के प्रश्नपत्र एवं मॉडल पेपर अवश्य हल करें।
- 🔸 समय प्रबंधन का अभ्यास करें (3 घंटे में पेपर पूर्ण करें)।
कक्षा 10वीं - संस्कृतम् (मॉडल पेपर 2025-26)
(मॉडल पेपर 2025-26 सेट - A)
Created by : D Septa | पूर्णांक: 75 | समय: 3 होराः
खण्डः 'अ' - वस्तुनिष्ठप्रश्नाः (30 अङ्काः)
प्र.1. उचितविकल्पं चित्वा लिखत (शब्दरूपाणि + अव्ययाः): (1×6 = 6 अङ्काः)
(i) 'बालकस्य' इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?
👉 (ब) षष्ठी
विवरण: 'बालक' शब्द अकारान्त पुल्लिंग है। षष्ठी विभक्ति एकवचन में रूप 'बालकस्य' बनता है (जैसे रामस्य)।
(ii) 'कविम्' इत्यस्मिन् पदे वचनम् अस्ति?
👉 (अ) एकवचनम्
विवरण: 'कवि' (इकारान्त पुल्लिंग) की द्वितीया विभक्ति एकवचन का रूप 'कविम्' होता है।
(iii) 'साधूनाम्' इत्यस्मिन् पदे का विभक्तिः अस्ति?
👉 (ब) षष्ठी
विवरण: 'साधु' (उकारान्त पुल्लिंग) की षष्ठी विभक्ति बहुवचन का रूप 'साधूनाम्' होता है।
(iv) 'पित्रा' पदे वचनम् अस्ति?
👉 (अ) एकवचनम्
विवरण: 'पितृ' (ऋकारान्त पुल्लिंग) की तृतीया विभक्ति एकवचन का रूप 'पित्रा' होता है।
(v) अधोलिखितेषु अव्ययम् अस्ति?
👉 (अ) अद्य
विवरण: 'अद्य' (आज) एक अव्यय है जिसका रूप कभी नहीं बदलता। बाकी शब्द संज्ञा या क्रिया हैं।
(vi) अधोलिखितेषु अव्ययम् नास्ति?
👉 (द) पुत्रः
विवरण: अत्र, तत्र, कुत्र अव्यय हैं, जबकि 'पुत्रः' एक संज्ञा (बेटा) है जिसके रूप चलते हैं।
प्र.2. कोष्ठके प्रदत्तशब्दैः रिक्तस्थानानि पूरयत (धातुरूपाणि + उपसर्गाः): (1×6 = 6 अङ्काः)
(i) 'पठति' इत्यस्मिन् पदे ________ लकारः अस्ति। (लृट् / लट्)
लट्
विवरण: 'पठति' वर्तमान काल (Present Tense) है, जिसके लिए संस्कृत में 'लट् लकार' का प्रयोग होता है।
(ii) 'गच्छतु' इत्यस्मिन् पदे ________ पुरुषः अस्ति। (प्रथमपुरुषः / मध्यमपुरुषः)
प्रथमपुरुषः
विवरण: गच्छतु (गम् धातु, लोट् लकार) प्रथम पुरुष, एकवचन का रूप है।
(iii) 'भवामि' इत्यस्मिन् पदे ________ वचनम् अस्ति। (एकवचनम् / बहुवचनम्)
एकवचनम्
विवरण: भवामि (भू धातु, लट् लकार) उत्तम पुरुष, एकवचन का रूप है (अहं भवामि)।
(iv) 'पश्येत्' इत्यस्मिन् पदे ________ लकारः अस्ति। (विधिलिङ् / लोट्)
विधिलिङ्
विवरण: 'पश्येत्' (दृश् धातु) का प्रयोग 'चाहिए' अर्थ में होता है, जो विधिलिङ् लकार है।
(v) 'अधिकारः' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति। (अधि / अति)
अधि
विवरण: 'कारः' शब्द के पूर्व 'अधि' उपसर्ग जुड़ने से 'अधिकारः' बना है।
(vi) 'निर्धनः' इत्यस्मिन् पदे ________ उपसर्गः अस्ति। (निस् / निर्)
निर्
विवरण: निर् + धनः = निर्धनः। यहाँ 'निर्' उपसर्ग का प्रयोग हुआ है।
प्र.3. युग्ममेलनं कुरुत (सन्धयः + समासाः): (1×6 = 6 अङ्काः)
(क) विद्यालयः -> (1) द्विगु समासः
(ख) जगदीशः -> (2) यण् सन्धिः
(ग) इत्युक्त्वा -> (3) तत्पुरुष समासः
(घ) त्रिभुवनम् -> (4) दीर्घ सन्धिः
(ङ) राजपुरुषः -> (5) बहुव्रीहि समासः
(च) पीताम्बरः -> (6) व्यञ्जन सन्धिः
(ख) जगदीशः -> (2) यण् सन्धिः
(ग) इत्युक्त्वा -> (3) तत्पुरुष समासः
(घ) त्रिभुवनम् -> (4) दीर्घ सन्धिः
(ङ) राजपुरुषः -> (5) बहुव्रीहि समासः
(च) पीताम्बरः -> (6) व्यञ्जन सन्धिः
सुमेलितम् युग्मम्:
1. विद्यालयः (विद्या + आलयः) → (4) दीर्घ सन्धिः (समान स्वर मिलकर दीर्घ हो गए)।
2. जगदीशः (जगत + ईशः) → (6) व्यञ्जन सन्धिः (त् का द् बना)।
3. इत्युक्त्वा (इति + उक्त्वा) → (2) यण् सन्धिः (इ का य् बना)।
4. त्रिभुवनम् (त्रयाणां भुवनानां समाहारः) → (1) द्विगु समासः (प्रथम पद संख्यावाची)।
5. राजपुरुषः (राज्ञः पुरुषः) → (3) तत्पुरुष समासः (विभक्ति का लोप)।
6. पीताम्बरः (पीतम् अम्बरम् यस्य सः) → (5) बहुव्रीहि समासः (अन्य पद प्रधान)।
1. विद्यालयः (विद्या + आलयः) → (4) दीर्घ सन्धिः (समान स्वर मिलकर दीर्घ हो गए)।
2. जगदीशः (जगत + ईशः) → (6) व्यञ्जन सन्धिः (त् का द् बना)।
3. इत्युक्त्वा (इति + उक्त्वा) → (2) यण् सन्धिः (इ का य् बना)।
4. त्रिभुवनम् (त्रयाणां भुवनानां समाहारः) → (1) द्विगु समासः (प्रथम पद संख्यावाची)।
5. राजपुरुषः (राज्ञः पुरुषः) → (3) तत्पुरुष समासः (विभक्ति का लोप)।
6. पीताम्बरः (पीतम् अम्बरम् यस्य सः) → (5) बहुव्रीहि समासः (अन्य पद प्रधान)।
प्र.4. एकपदेन उत्तरं लिखत (प्रत्ययाः + प्रश्नोत्तराणि): (1×6 = 6 अङ्काः)
(i) 'गन्तुम्' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
तुमुन्
विवरण: गम् + तुमुन् = गन्तुम् (जाने के लिए)।
(ii) 'आदाय' इत्यस्मिन् पदे कः प्रत्ययः अस्ति?
ल्यप्
विवरण: आ + दा + ल्यप् = आदाय (लेकर)। जब धातु से पहले उपसर्ग हो तो क्त्वा के स्थान पर ल्यप् लगता है।
(iii) 'गतवान्' इत्यत्र कः प्रत्ययः?
क्तवतु
विवरण: गम् + क्तवतु = गतवान् (गया)। यह भूतकालिक कृदंत है।
(iv) व्याघ्रः किम् विचार्य पलायितः?
व्याघ्रमारी (इति)
विवरण: बाघ ने सोचा कि यह कोई 'बाघ को मारने वाली' (व्याघ्रमारी) है, इसलिए वह डरकर भाग गया।
(v) काकचेष्टः विद्यार्थी कीदृशः छात्रः मन्यते?
आदर्शः
विवरण: कौवे जैसी चेष्टा (सजगता) रखने वाला विद्यार्थी 'आदर्श छात्र' माना जाता है।
(vi) 'अतिथिः' केन प्रबुद्धः?
पादध्वनिना (पैर की आवाज से)
विवरण: अतिथि चोर के पैरों की आवाज (पादध्वनिना) सुनकर जाग गया।
प्र.5. शुद्धवाक्यानां समक्षं 'आम्' अशुद्धवाक्यानां समक्षं 'न' इति लिखत: (1×6 = 6 अङ्काः)
(i) 'पवनः' इत्यस्य पर्यायपदं 'वायुः' अस्ति।
आम्
विवरण: पवन और वायु दोनों का अर्थ हवा है।
(ii) 'आम्रम्' इत्यस्य पर्यायपदं 'नीरजम्' अस्ति।
न
विवरण: 'नीरजम्' का अर्थ कमल है, आम्रम् (आम) का पर्याय 'रसालम्' होता है।
(iii) 'सम्पत्तौ' इत्यस्य विलोमपदं 'विपत्तौ' अस्ति।
आम्
विवरण: सम्पत्ति (सुख/धन) का विलोम विपत्ति (दुख/संकट) सही है।
(iv) 'कुटिलम्' इत्यस्य विलोमपदं 'वक्रम्' अस्ति।
न
विवरण: कुटिल और वक्र दोनों का अर्थ टेढ़ा होता है (पर्याय हैं), विलोम 'सरलम्' होगा।
(v) 'बुद्धिमान् बालकः' इत्यत्र 'बुद्धिमान्' विशेषणपदम् अस्ति।
आम्
विवरण: बालक (संज्ञा) की विशेषता 'बुद्धिमान्' बता रहा है, अतः यह विशेषण है।
(vi) 'श्वेतः अश्वः' इत्यत्र 'श्वेतः' विशेष्यपदम् अस्ति।
न
विवरण: यहाँ 'श्वेतः' (सफेद) विशेषण है और 'अश्वः' (घोड़ा) विशेष्य है (जिसकी विशेषता बताई जा रही है)।
खण्डः 'ब' - अतिलघूत्तरीयप्रश्नाः (2 अङ्काः)
प्र.6. कविः किमर्थं प्रकृतेः शरणम् इच्छति?
अथवा
जम्बुकः किम् वदन् व्याघ्रस्य उपहासं करोति?
उत्तरम्: अत्र धरातले जीवितं दुर्वहम् जातम्, महानगरमध्ये कालायसचकं मनः शोषयत् तनुः पेषयत् भ्रमति, अतः कविः प्रकृतेः शरणम् इच्छति।
(अथवा) उत्तरम्: जम्बुकः वदति - "भवान् कुतः भयात् पलायितः?" (आप डरकर कहाँ से भागे आ रहे हैं?) इति वदन् सः व्याघ्रस्य उपहासं करोति।
(अथवा) उत्तरम्: जम्बुकः वदति - "भवान् कुतः भयात् पलायितः?" (आप डरकर कहाँ से भागे आ रहे हैं?) इति वदन् सः व्याघ्रस्य उपहासं करोति।
प्र.7. अस्माभिः कीदृशः वृक्षः सेवितव्यः?
अथवा
वसन्तस्य गुणं कः जानाति?
उत्तरम्: अस्माभिः फलछायासमन्वितः महावृक्षः सेवितव्यः। (हमें फल और छाया देने वाले महान वृक्ष की सेवा करनी चाहिए।)
(अथवा) उत्तरम्: वसन्तस्य गुणं पिकः (कोयल) जानाति, वायसः (कौवा) न।
(अथवा) उत्तरम्: वसन्तस्य गुणं पिकः (कोयल) जानाति, वायसः (कौवा) न।
प्र.8. कृषकः किम् करोति स्म?
अथवा
जननी कीदृशी भवति?
उत्तरम्: कृषकः वलीवर्दाभ्याम् (बैलों से) क्षेत्रकर्षणम् (खेती/जुताई) करोति स्म।
(अथवा) उत्तरम्: जननी तुल्यवत्सला भवति। (माता सभी संतानों पर समान स्नेह रखने वाली होती है।)
(अथवा) उत्तरम्: जननी तुल्यवत्सला भवति। (माता सभी संतानों पर समान स्नेह रखने वाली होती है।)
प्र.9. मयूरः कथं नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति?
अथवा
अन्ते सर्वे मिलित्वा कस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति?
उत्तरम्: मयूरः पिच्छान् उद्घाट्य (पंखों को फैलाकर) नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति।
(अथवा) उत्तरम्: अन्ते सर्वे मिलित्वा उलूकस्य (उल्लू के) राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति।
(अथवा) उत्तरम्: अन्ते सर्वे मिलित्वा उलूकस्य (उल्लू के) राज्याभिषेकाय तत्पराः भवन्ति।
प्र.10. निर्धनः जनः कथं वित्तम् उपार्जितवान्?
अथवा
वस्तुतः चौरः कः आसीत्?
उत्तरम्: निर्धनः जनः भूरि (अत्यधिक) परिश्रम्य किञ्चित् वित्तम् उपार्जितवान्।
(अथवा) उत्तरम्: वस्तुतः चौरः आरक्षी (सिपाही/कोतवाल) एव आसीत्।
(अथवा) उत्तरम्: वस्तुतः चौरः आरक्षी (सिपाही/कोतवाल) एव आसीत्।
प्र.11. रेखाङ्कितपदानि अधिकृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत (कौ अपि द्वौ):
1. शरीरस्य आयासजननं कर्म व्यायामः इति कथ्यते।
2. सुराधिपः तम् अपृच्छत्।
3. उद्याने पक्षिणां कलरवः चेतः प्रसादयति।
2. सुराधिपः तम् अपृच्छत्।
3. उद्याने पक्षिणां कलरवः चेतः प्रसादयति।
अथवा
1. व्याघ्रं दृष्ट्वा धूर्तः शृगालः अवदत्।
2. मनुष्याणां महान् रिपुः आलस्यम्।
2. मनुष्याणां महान् रिपुः आलस्यम्।
उत्तरम्:
1. कस्य आयासजननं कर्म व्यायामः इति कथ्यते?
2. कः तम् अपृच्छत्?
3. कुत्र/कस्मिन् पक्षिणां कलरवः चेतः प्रसादयति?
(अथवा) उत्तरम्:
1. व्याघ्रं दृष्ट्वा कीदृशः शृगालः अवदत्?
2. केषां महान् रिपुः आलस्यम्?
1. कस्य आयासजननं कर्म व्यायामः इति कथ्यते?
2. कः तम् अपृच्छत्?
3. कुत्र/कस्मिन् पक्षिणां कलरवः चेतः प्रसादयति?
(अथवा) उत्तरम्:
1. व्याघ्रं दृष्ट्वा कीदृशः शृगालः अवदत्?
2. केषां महान् रिपुः आलस्यम्?
प्र.12. अधोलिखितानि वाक्यानि कः कम् प्रति कथयति (कौ अपि द्वौ):
1. "भवान् कुतः भयात् पलायितः?"
2. "विरम विरम आत्मश्लाघायाः।"
3. "रे रे धूर्त! त्वया दत्तं मह्यं व्याघ्रत्रयं पुरा।"
2. "विरम विरम आत्मश्लाघायाः।"
3. "रे रे धूर्त! त्वया दत्तं मह्यं व्याघ्रत्रयं पुरा।"
1. कः - जम्बुकः (शृगालः), कम् प्रति - व्याघ्रम् प्रति।
2. कः - मयूरः, कम् प्रति - बकम् प्रति।
3. कः - बुद्धिमती, कम् प्रति - जम्बुकम् (शृगालम्) प्रति।
2. कः - मयूरः, कम् प्रति - बकम् प्रति।
3. कः - बुद्धिमती, कम् प्रति - जम्बुकम् (शृगालम्) प्रति।
प्र.13. वाच्यपरिवर्तनं कुरुत (कौ अपि द्वौ):
1. रामः पुस्तकं पठति। (कर्मवाच्ये)
2. मया चन्द्रः दृश्यते। (कर्तृवाच्ये)
3. सः हसति। (भाववाच्ये)
2. मया चन्द्रः दृश्यते। (कर्तृवाच्ये)
3. सः हसति। (भाववाच्ये)
1. रामेण पुस्तकं पठ्यते।
2. अहम् चन्द्रम् पश्यामि।
3. तेन हस्यते।
2. अहम् चन्द्रम् पश्यामि।
3. तेन हस्यते।
खण्डः 'स' - लघूत्तरीयप्रश्नाः (3 अङ्काः)
प्र.14. अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत:
"कश्चित् कृषकः बलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं कुर्वन्नासीत्। तयोः बलीवर्दयोः एकः शरीरेण दुर्बलः जवेन गन्तुमशक्तश्चासीत्। अतः कृषकः तं दुर्बलं वृषभं तोदनेन नुद्यमानः अवर्तत।"
(i) कृषकः काभ्यां क्षेत्रकर्षणं करोति स्म?
(ii) तयोः एकः वृषभः कीदृशः आसीत्?
(iii) 'गन्तुमशक्तः' पदस्य सन्धि-विच्छेदं कुरुत।
(ii) तयोः एकः वृषभः कीदृशः आसीत्?
(iii) 'गन्तुमशक्तः' पदस्य सन्धि-विच्छेदं कुरुत।
अथवा
"अस्ति देउलाख्यो ग्रामः। तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म। एकदा केनापि आवश्यककार्येण तस्य भार्या बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर्गृहं प्रति चलिता।"
(i) ग्रामस्य नाम किम् आसीत्?
(ii) तत्र कः वसति स्म?
(iii) बुद्धिमती कुत्र चलिता?
(ii) तत्र कः वसति स्म?
(iii) बुद्धिमती कुत्र चलिता?
उत्तरम्:
(i) कृषकः बलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं करोति स्म।
(ii) एकः वृषभः शरीरेण दुर्बलः आसीत्।
(iii) गन्तुम् + अशक्तः।
(अथवा) उत्तरम्:
(i) ग्रामस्य नाम 'देउलाख्यः' (देउल) आसीत्।
(ii) तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म।
(iii) बुद्धिमती पितुर्गृहं (पिता के घर) प्रति चलिता।
(i) कृषकः बलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं करोति स्म।
(ii) एकः वृषभः शरीरेण दुर्बलः आसीत्।
(iii) गन्तुम् + अशक्तः।
(अथवा) उत्तरम्:
(i) ग्रामस्य नाम 'देउलाख्यः' (देउल) आसीत्।
(ii) तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म।
(iii) बुद्धिमती पितुर्गृहं (पिता के घर) प्रति चलिता।
प्र.15. अधोलिखितं पद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत:
"अमंत्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम्।
अयोग्यः पुरुषः नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः॥"
अयोग्यः पुरुषः नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः॥"
(i) कीदृशं अक्षरं नास्ति?
(ii) कीदृशं मूलं नास्ति?
(iii) तत्र कः दुर्लभः?
(ii) कीदृशं मूलं नास्ति?
(iii) तत्र कः दुर्लभः?
अथवा
"प्रथमे नार्जिता विद्या द्वितीये नार्जितं धनम्।
तृतीये नार्जितं पुण्यं चतुर्थे किं करिष्यसि॥"
तृतीये नार्जितं पुण्यं चतुर्थे किं करिष्यसि॥"
(i) प्रथमे वयसि किं न अर्जितम्?
(ii) द्वितीये वयसि किं न अर्जितम्?
(iii) 'करिष्यसि' इति पदे कः धातुः अस्ति?
(ii) द्वितीये वयसि किं न अर्जितम्?
(iii) 'करिष्यसि' इति पदे कः धातुः अस्ति?
उत्तरम्:
(i) अमंत्रं (मंत्रहीन) अक्षरं नास्ति।
(ii) अनौषधम् (औषधि रहित) मूलं नास्ति।
(iii) तत्र योजकः (गुणग्राही/जोड़ने वाला) दुर्लभः अस्ति।
(अथवा) उत्तरम्:
(i) प्रथमे वयसि विद्या न अर्जिता।
(ii) द्वितीये वयसि धनं न अर्जितम्।
(iii) कृ धातुः।
(i) अमंत्रं (मंत्रहीन) अक्षरं नास्ति।
(ii) अनौषधम् (औषधि रहित) मूलं नास्ति।
(iii) तत्र योजकः (गुणग्राही/जोड़ने वाला) दुर्लभः अस्ति।
(अथवा) उत्तरम्:
(i) प्रथमे वयसि विद्या न अर्जिता।
(ii) द्वितीये वयसि धनं न अर्जितम्।
(iii) कृ धातुः।
प्र.16. अधोलिखितं नाट्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत:
(सिंहः - क्रोधेन - आः! अहम् वनराजः। किं भयं न जायते? किमर्थं माम् एव तुदन्ति सर्वे मिलित्वा? ... बकः - अरे अरे! मां विहाय कथमन्यं कोऽपि राजा भवितुमर्हति?)
(i) वनराजः कः अस्ति?
(ii) सर्वे मिलित्वा कं तुदन्ति?
(iii) बकः किम् वदति?
(ii) सर्वे मिलित्वा कं तुदन्ति?
(iii) बकः किम् वदति?
उत्तरम्:
(i) सिंहः वनराजः अस्ति।
(ii) सर्वे मिलित्वा सिंहं तुदन्ति।
(iii) बकः वदति यत् मां विहाय अन्यः कोऽपि राजा न भवितुम् अर्हति।
(i) सिंहः वनराजः अस्ति।
(ii) सर्वे मिलित्वा सिंहं तुदन्ति।
(iii) बकः वदति यत् मां विहाय अन्यः कोऽपि राजा न भवितुम् अर्हति।
खण्डः 'द' - दीर्घत्तरीयप्रश्नाः (4 अङ्काः)
प्र.17. अधोलिखितं अपठित गद्यांशं सम्यक् पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत:
"सूर्यवंशस्य राजा सगरः आसीत्। सः एकदा अश्वमेधयागम् अकरोत्। तस्य यागस्य अश्वम् इन्द्रः अपहरत्। सगरः अश्वं अन्वेष्टुं षष्टिसहस्रं पुत्रान् प्रेषितवान्। ते सर्वत्र अश्वं अन्वेषितवन्तः। अन्ते ते पाताललोके कपिलमुनेः आश्रमे अश्वं अपश्यन्।"
(i) सूर्यवंशस्य राजा कः आसीत्?
(ii) सगरः किम् अकरोत्?
(iii) अश्वम् कः अपहरत्?
(iv) सगरपुत्राः अश्वं कुत्र अपश्यन्?
(ii) सगरः किम् अकरोत्?
(iii) अश्वम् कः अपहरत्?
(iv) सगरपुत्राः अश्वं कुत्र अपश्यन्?
उत्तरम्:
(i) सूर्यवंशस्य राजा सगरः आसीत्।
(ii) सगरः अश्वमेधयागम् अकरोत्।
(iii) अश्वम् इन्द्रः अपहरत्।
(iv) सगरपुत्राः अश्वं पाताललोके कपिलमुनेः आश्रमे अपश्यन्।
(i) सूर्यवंशस्य राजा सगरः आसीत्।
(ii) सगरः अश्वमेधयागम् अकरोत्।
(iii) अश्वम् इन्द्रः अपहरत्।
(iv) सगरपुत्राः अश्वं पाताललोके कपिलमुनेः आश्रमे अपश्यन्।
प्र.18. स्वप्राचार्यस्य कृते अवकाशार्थम् एकं प्रार्थनापत्रं संस्कृतभाषायां लिखत।
अथवा
स्वमित्रं प्रति जन्मदिवसस्य वर्धापनपत्रं संस्कृते लिखत।
उत्तरम् (अवकाशार्थम् प्रार्थनापत्रम्):
(अथवा) पत्रम् (मित्रं प्रति):
सेवायाम्,
श्रीमन्तः प्राचार्यमहोदयाः,
शासकीय उच्चतर माध्यमिक विद्यालयः,
भोपाल नगरम् (म.प्र.)।
विषयः - अवकाशार्थम् प्रार्थनापत्रम्।
महोदयाः,
सविनयम् निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अद्य सहसा ज्वरपीडितः अस्मि। अतः विद्यालयं आगन्तुं न शक्नोमि। कृपया मम द्विवसस्य (दिनाङ्क ... तः ... पर्यन्तं) अवकाशं स्वीकुर्वन्तु।
भवदीयः शिष्यः,
नाम - अ.ब.स.
कक्षा - दशमी 'अ'
दिनाङ्कः - ...
(अथवा) पत्रम् (मित्रं प्रति):
उज्जयिनीतः
दिनाङ्कः .....
प्रिय मित्र दीपक,
सप्रेम नमः।
अत्र कुशलं तत्रास्तु। तव जन्मदिवसस्य शुभवसरे अहं त्वाम् हार्दिकीं शुभकामनां यच्छामि। ईश्वरः त्वाम् दीर्घायुः, आरोग्यं च ददातु इति मम प्रार्थना।
तव अभिन्नमित्रम्,
संजयः
प्र.19. अधोलिखितेषु एकस्मिन् विषये संस्कृतभाषायां निबन्धं लिखत:
निबन्धः - संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्
1. संस्कृतभाषा अस्माकं देशस्य प्राचीनतमा भाषा अस्ति।
2. इयं भाषा देवभाषा अपि कथ्यते।
3. प्राचीनकाले सर्वे भारतीयाः संस्कृतभाषायाः एव प्रयोगं कुर्वन्ति स्म।
4. चत्वारः वेदाः, रामायणम्, महाभारतम्, गीता च अस्यामेव भाषायां निबद्धाः सन्ति।
5. संस्कृतभाषा सर्वासां भारतीयभाषाणां जननी अस्ति।
6. अस्याः व्याकरणं पूर्णतः वैज्ञानिकं अस्ति।
7. संगणकस्य कृते अपि इयं भाषा उपयुक्ता मन्यते।
8. भारतस्य संस्कृतेः रक्षणाय संस्कृतस्य ज्ञानं आवश्यकम् अस्ति।
9. अतः अस्माभिः संस्कृतभाषा अवश्यमेव पठनीया।
10. "वदतु संस्कृतम्, जयतु भारतम्।"
खण्डः 'ब' - अन्ये महत्वपूर्ण प्रश्नाः (2 अङ्काः)
प्र.20. पाठ्यपुस्तकात् एकं सुभाषितं (श्लोकम्) लिखत यः अस्मिन् प्रश्नपत्रे नास्ति।
श्लोकः:
"सम्पत्तौ च विपत्तौ च महताम् एकरूपता।
उदये सविता रक्तः रक्तश्चास्तमये तथा॥"
"सम्पत्तौ च विपत्तौ च महताम् एकरूपता।
उदये सविता रक्तः रक्तश्चास्तमये तथा॥"
प्र.21. अशुद्धकारकवाक्यानां शुद्धिः करणीया (कौ अपि द्वौ):
1. श्री गणेशम् नमः।
2. वृक्षेण पत्रं पतति।
2. वृक्षेण पत्रं पतति।
1. श्री गणेशाय नमः। (नमः योगे चतुर्थी विभक्तिः)
2. वृक्षात् पत्रं पतति। (पृथक् योगे पञ्चमी विभक्तिः)
2. वृक्षात् पत्रं पतति। (पृथक् योगे पञ्चमी विभक्तिः)
प्र.22. प्रदत्तैः शब्दैः रिक्तस्थानपूर्तिं कुरुत (कौ अपि द्वौ): (अत्र, अहिभुक्, एव, स्थितप्रज्ञः)
1. मयूरः ________ इति नाम्ना अपि ज्ञायते।
2. एकः बकः अवंचलेन ________ तिष्ठति।
2. एकः बकः अवंचलेन ________ तिष्ठति।
1. अहिभुक्
2. स्थितप्रज्ञः (इव)
2. स्थितप्रज्ञः (इव)
प्र.23. अधोलिखितानि वाक्यानि कथाक्रमानूसारेण योजयत:
(क) मार्गे सः एकं व्याघ्रम् अपश्यत्।
(ख) बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर् गृहं प्रति चलिता।
(ग) व्याघ्रः 'व्याघ्रमारी इयम्' इति मत्वा पलायितः।
(घ) सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।
(ख) बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर् गृहं प्रति चलिता।
(ग) व्याघ्रः 'व्याघ्रमारी इयम्' इति मत्वा पलायितः।
(घ) सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।
सही क्रम:
1. (ख) बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर् गृहं प्रति चलिता।
2. (क) मार्गे सः एकं व्याघ्रम् अपश्यत्।
3. (घ) सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।
4. (ग) व्याघ्रः 'व्याघ्रमारी इयम्' इति मत्वा पलायितः।
1. (ख) बुद्धिमती पुत्रद्वयोपेता पितुर् गृहं प्रति चलिता।
2. (क) मार्गे सः एकं व्याघ्रम् अपश्यत्।
3. (घ) सा पुत्रौ ताडयन्ती उवाच।
4. (ग) व्याघ्रः 'व्याघ्रमारी इयम्' इति मत्वा पलायितः।
© 2026 Gyan Deep Info by Septa Deep
यह मॉडल पेपर क्यों आवश्यक है?
- परीक्षा से पूर्व आत्मविश्वास बढ़ाता है।
- प्रश्नों के स्तर को समझने में सहायक।
- कमजोर अध्यायों की पहचान करने में मददगार।
- उत्तर लेखन शैली को बेहतर बनाता है।
विद्यार्थियों के लिए सलाह
- प्रतिदिन कम से कम 1 घंटे संस्कृत विषय को दें।
- कठिन शब्दों की अलग नोटबुक बनाएं।
- लेखन स्पष्ट एवं शुद्ध रखें।
- परीक्षा में पहले सरल प्रश्न हल करें।
कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर सेट A बोर्ड परीक्षा 2026 की तैयारी का एक महत्वपूर्ण साधन है। यदि छात्र नियमित अभ्यास और सही रणनीति अपनाते हैं, तो संस्कृत विषय में उच्च अंक प्राप्त करना आसान हो जाता है।
Disclaimer:
कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर – सेट A की तैयारी हेतु केवल शैक्षणिक उद्देश्य से बनाई गई है। यह आधिकारिक प्रश्नपत्र नहीं है। अंतिम एवं प्रमाणिक जानकारी के लिए माध्यमिक शिक्षा मंडल, मध्य प्रदेश की आधिकारिक वेबसाइट अवश्य देखें।
प्रश्नों का चयन नवीन परीक्षा पैटर्न एवं पूर्व वर्षों के विश्लेषण पर आधारित है। किसी भी त्रुटि/परिवर्तन के लिए Gyan Deep Info उत्तरदायी नहीं होगा।
#संस्कृत #MPBoard #10वींसंस्कृत #ModelPaper #GyanDeepInfo #ExamPreparation
- MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट D
- MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट C
- MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट B
- MP Board कक्षा 10वीं संस्कृत मॉडल पेपर 2026 – सेट A
.webp)
.webp)
कोई टिप्पणी नहीं:
एक टिप्पणी भेजें